Familie Kets of Ketz

De naam Kets / Ketz

De naam Kets en Ketz werden vroeger door elkaar heen gebruikt. In kerkelijke stukken was dat wapen Ketsnatuurlijk afhankelijk van wat de koster of de dominee/pastoor verstond. Aangezien de mensen zelf meestal analfabeet waren. In 1811 werd in Nederland de burgelijke stand ingevoerd. Mensen moesten, als ze die tenminste nog niet hadden, een achternaam aannemen. Deze naam en daarmee ook de schrijfwijze werd vervolgens officieel vastgelegd. Ds. Arend Ketz werd geboren als een Kets maar liet in 1811 zijn achternaam als Ketz schrijven.

Ook in de streek rond Helmond vinden we een familie Kets. Vooralsnog is er geen verwantschap vastgesteld tussen de Oost- en de Zuid Nederlandse familie Kets (Ketz). Meer informatie over de familie Kets uit Helmond vindt u hier.

Etymologische betekenis

Wat betekent de naam Kets nou eigenlijk. De oorspronkelijke betekenis van de naam Kets zou mogelijk verklaard kunnen worden uit etymologische en historische (namen)woordenboeken. Vandaar hieronder een bloemlezing van de betekenissen die er te vinden zijn.

kets I lichtzinnig meisje (Diepenbeek. Gij-zegem). Afl. van ketsen ‘lopen’.

kets II veldweg (znl.). Oorspr. betekenis: ‘weg waarlangs de dieren gedreven worden’. Afl. van ketsen  ‘lopen’.

kets III veldduif (Midden-Brabant». Afl. uit ketsen  ‘lopen’; de duif zoekt eten lopend in het veld.

kets IV. kits. kitsj. kitje. katsje. keitsj klokhuis, bep. vruchtenspijs, appelschijf (znl). Afl. van het grondwoord van ketsjele  ‘snipperen’.
ketsen rondlopen, schepen met paarden trekken, rondhalen en rondbrengen (gez. van graan), babbelen (znl.). pic. heterofoon van fra. chasser ‘jagen’ (< vulglat. *captiare < lat. captare ‘najagen’, afl. bij lat. capere ‘pakken’.)

ketser, kasjer rondtrekkende koopman, rondrijdende molenaarsknecht, meisjesgek (znl.). Afl. bij ketsen.
Bron: Etymologisch dialectwoordenboek / A A Weijnen. – Assen: Van Gorcum

Ket·sen ketste, h geketst 1 (van vuurwapens) niet afgaan; weigeren 2 (van biljartkeu) afschampen, afglijden.
Bron: http://www.vandale.nl/vandale/opzoeken/woordenboek/?zoekwoord=kets

Ketsen: rondrijden om zakken voor den molen bij te halen. – Ketsen en is nog zoo gemakkelijk niet.
Ketser: die rondrijdt om zakken voor den molen bij te halen. – Ne ketser moet dikwijls groote vrachten opnemen.
Kets(e)har(re): de harre die gewoonlijk gebruikt wordt om te ketsen.
Kets(e)ker(re): ziet kets(e)kar(re).
Kets(e)peerd: peerd dat doorgaans tot het ketsen gebezigd wordt.
Bron: http://www.dbnl.org/tekst/ginn001hand02/ginn001hand02_009.htm
Handboek der Nederlandsche taal – Deel II. De sociologische structuur onzer taal II – Jac. van Ginneken s.j. – Canisius-College, Nijmegen. – 18 October 1914. – 31. De molenaarstaal. 100/30

Ketser
-Beroepen -molenaarsknecht -Persoonsbenamingen -pierewaaier -vrachtrijder -zwierbol -paard dat een trekschuit trekt

Door Ancestry.com wordt de volgende uitleg aan de naam Ketz gegeven. Deze is wel gebaseerd op het feit dat de meeste immigranten in Amerika met de naam Ketz uit Duitsland kwamen.

  • Moderne versie van de Oudhoogduits persoonlijke naam Cazo, die voortkomt uit “kad” een wortel van de naam die nog niet verder verklaart is.
  • Uit het Midden-Hoogduits katze: “kat”; waarschijnlijk een afkorting voor een meer gebruikelijke afgeleide zoals Ketzel, een bijnaam voor een katten-liefhebber of een fokker of voor iemand met katachtige kwaliteiten.
  • Bijnaam uit Midden-Hoog-Duitse ketzer “ketter”, “vrij-denker”.

Bron: Ancestry.com

Conclusies

Een volledige tevredenstellende verklaring van de naam Kets heb ik niet gevonden. Had de eerste Kets iets met een molen te maken? Wie zal het zeggen. Voorlopig zijn er nog geen andere aanwijzingen die in die richting wijzen bekend. Wat ik nog steeds heel bijzonder vind is dat de naam in de zelfde schrijfwijze (met s en met z) ook in andere landen voorkomt. Hoewel verwantschap tussen deze internationale groepen (nog) niet aan te tonen valt. Er bestaat wel een grote concentratie van de naam Ketz rond de Duitse stad Kleef. Dus in dezelfde omgeving als de dorpen en steden in de achterhoek waar de oorsprong van de Noord-Nederlandse familie Kets/Ketz ligt.

Geografisch spreiding

Hieronder kunt u de geografische spreiding van de familienaam Kets en Ketz in verschillende landen nagaan. De originele versie van deze kaarten kunt u vinden door gebruik te maken van de hieronder genoemde linken. Wanneer een land niet is afgebeeld betekend dat in dat land deze naam niet voorkwam.

Kets

Ketz